Хуш бул, Абдулла абый!..

17 августта Учалы районының Кубагуш авылында бөтен дөньяда республика сәнгатен данлаган легендар җырчы, башкорт халык җырларын башкару остасы, Башкортстанның халык артисты Абдулла Солтанов вафат булды.

Аңа 95 яшен тутырырга бер ай гына калган, соңгы көненә кадәр аякта булган, авылдашлары белән аралашкан, вафаты турында Учалы районы Хакимиятендә хәбәр иткәннәр. Хушлашу җырчының туган җирендә бүген, 2023 елның 18 августында була.

Абдулла Солтанов искиткеч язмышлы кеше. Солтанов Абдулла Афзал улы 1928 елның 25 сентябрендә Башкорт АССРның Тамъян-Катай кантоны Кобагош авылында туган. Беренче тапкыр сәхнәгә җиде яшьлек Абдулланың җырлавын ишетеп, башлангыч сыйныфлар укытучысы Мәфтуха Суфьяновна чыгара. Профессиональ сәхнәгә чыкканчы, ул 40 ел туган авылында көтүче һәм табунчы булып эшли, Туган районында «Учалы районының һәр авыл клубында һәм кыр станында» чыгыш ясый.

Халык җырларын белүне малай әти-әнисеннән һәм якташларыннан ала. Аның әтисе Афзал, күп кенә туганнары танылган курайчылар һәм җырчылар булып саналган. Махиямалның әнисе улына эчкерсез җырлар җырлый. Әтисеннән Абдулла Солтанов курай осталыгын һәм борынгы озын җырларны (озон-кюй) Урал, Туман, Буранбай һәм башкаларны башкаруның классик манерасын үзләштерә.

Зур сәхнәгә Абдулла Солтанов беренче тапкыр 1955 елда чыга. Мәскәүдә ул вакытта Башкорт әдәбияты һәм сәнгате декадасы уза, анда ул йомгаклау концертында курайчы буларак башкорт халык җырларын башкаручы Наҗия Аллаяровага аккомпаниаторлык итә. Юлдаш (соңрак Лэйсан) бию ансамбле составында Абдулла Афзалович СССР шәһәрләрендә узган төрле сәнгать үзешчәннәре смотрларында катнаша, Германия, Португалия, Польша һәм башка илләргә гастрольләргә чыга. 1977 елда I Бөтенсоюз үзешчән сәнгать лауреатлары фестивалендә ул Зианчура районы курайчылары ансамблен озата, Кремль съездлар сарае сәхнәсендә Урал атаклы башкорт халык җырын зур уңыш белән башкара. Соңыннан Мәскәүдә, Санкт-Петербургта, Самарада, Екатеринбургта, Болгариядә, Румыниядә, Япониядә концертлар белән чыгыш ясый.

1993 елда коточкыч бәхетсезлек була, Абдулла Солтанов Уфада опера театрыннан тантаналы концерттан репетициядән кайтканда теркәлгән авария нәтиҗәсендә күрү сәләтен югалта. Ләкин җырчы үзендә сәхнәдән китмәскә көч таба һәм тагын күп еллар тамашачыларны үзенең уникаль таланты белән сөендерә.

Абдулла Афзалович башкаруындагы «Буранбай» башкорт халык җыры җырчылар арасында эталонга әверелде. Таһир Сәйфуллин, башкорт хор капелласына нигез салучы, бервакыт болай дигән: "Ул Буранбайны шулкадәр җырлады, мин телсезләндем! Мондый җырны мин үз гомеремдә ишетмәдем! Бу шундый тавыш! Монда эчке тирәнлек тә, искиткеч диапазон да бар, тавыш җиңел генә өскә күтәрелә һәм җиңел генә аска төшә.

Халык җырларын башкаруны Абдулла Солтанов бай драматик образ тудыру белән озата бара. Аның башкаруындагы һәр җыр кечкенә спектакльгә, театр эшчәнлегенә әверелә. Халык җырчысы репертуарында йөзләгән җыр бар, ул аларны һәрвакыт югары дәрәҗәдә башкарган Урал, Буранбай, Хисам, Гильмияза, Томан, Шәүрә һәм башкалар. Югары ноталарны Абдулла Солтанов күкрәк резонаторы белән ала, бу сирәк күренеш, аның тавышы ике октавадан югарырак.

Күренекле башкару осталыгы һәм җыр иҗатын пропагандалауга зур өлеш керткәне өчен 1992 елда җырчы Салават Юлаев исемендәге Дәүләт премиясенә лаек була. Абдулла Солтановка Башкортстан Республикасының халык артисты һәм Башкорт АССРның атказанган мәдәният хезмәткәре исеме бирелә.

"Балтач таңнары" мәрхүмнең туганнары һәм якыннарының чын күңелдән кайгысын уртаклаша.