Перлит һәм вермикулит: өстенлек һәм дөрес куллану

Перлит вулкан пыяласыннан гыйбарәт, термик эшкәртү вакытында ул ак яки якты-соры төстәге тишекле һәм җиңел материалга әверелә. Аның төп үзенчәлеге туфрак аэрациясен яхшырту һәм дымлылык дәрәҗәсен контрольдә тоту сәләтеннән гыйбарәт. Перлитта туклыклы матдәләр юк, ләкин су торгынлыгын һәм грунт өслегендә коры катлам барлыкка килүне нәтиҗәле булдырмый. Перлитны кулланганда аның вакыт белән таркалмавын һәм үзлекләрен күп еллар дәвамында саклавын истә тоту мөһим. Вермикулит, киресенчә, гидрослюда булып санала, термик эшкәртүдән соң ул алтын-көрән төстәге пластинкасыман кисәкчекләргә әверелә. Бу материал югары дымлы һәм туклыклы матдәләрне тотып тора ала. Вермикулит калий, магний, кальций һәм башка мөһим элементларны акрынлап үсемлекләргә биреп туплый ала. Перлиттан аермалы буларак, вермикулит туфракның тыгызрак структурасын барлыкка китерә һәм даими дымлылык таләп итә торган үсемлекләр өчен яхшырак туры килә. Ике материал да экологик яктан куркынычсыз һәм игенчелектә кулланыла ала. Перлит бигрәк тә бүлмә үсемлекләрен һәм үсентеләр үстергәндә бәяләнә. Аны гомуми күләмнең 20-30%ына пропорциядә туфракка өстиләр, бу туфракның дренаж үзлекләрен шактый яхшырта. Кактуслар һәм суккулентлар өчен перлит өлеше 50% ка җитәргә мөмкин, чөнки бу үсемлекләр дым күп булуга аеруча сизгер. Үсентеләрне тамыр алдырганда, перлитны еш кына чиста хәлдә яки ком белән катнашмада кулланалар, һава үткәргеч һәм дымлылыкның идеаль балансын тәэмин итәләр. Гидропон системаларын оештырганда перлит аеруча нәтиҗәле. Аның тишекле структурасы суны һәм туклыклы эремәләрне аларның торгынлыкларын булдырмый калырга мөмкинлек бирә. Шулай ук перлитны еш кына туфракны мүлчәләү өчен кулланалар , 2-3 сантиметр калынлыктагы материал катламы тамырларны череүдән һәм артык салкын тиюдэн саклый, грунт өслегендә коркалар барлыкка килүне булдырмый. Шул ук вакытта материал таркалмый һәм үзлекләрен берничә сезон дәвамында саклый. Вермикулит даими дымлылык таләп итә торган яшелчә культуралары һәм чәчәкләр үстергәндә үзенең нәтиҗәлелеген күрсәтә. Аның дымны тоту сәләте томат, борыч һәм башка җылылык сөючән үсемлекләрне үрчетүдә алыштыргысыз итә. Материалны гомуми күләмнең 10-20% күләмендә грунтка өстиләр, бу су сибү ешлыгын киметергә һәм туфракның кибүен булдырмый калырга мөмкинлек бирә. Үзәк җылыту шартларында бинадагы һава артык коры булганда үсентеләр үстергәндә вермикулит бигрәк тә файдалы. Саклаганда вермикулит үзенең дымлылык дәрәҗәсен оптималь дәрәҗәдә тоту сәләте аркасында идеаль субстрат булып хезмәт итә. Ул утырту материалын черүдән һәм кибүдән саклый. Шулай ук вермикулит гидропоника өчен туклыклы эремәләр әзерләгәндә дә уңышлы кулланыла - ул туклыклы матдәләрне тотып тора һәм аларны акрынлап үсемлекләргә бирә. Шул ук вакытта материал тирәлекнең кислоталылыгына йогынты ясамый, бу бигрәк тә көйсез культуралар үстергәндә мөһим. Шулай итеп, ике материалның да үз өстенлекләре һәм кимчелекләре бар, аларны сайлаганда исәпкә алырга кирәк. Мәсәлән, перлит яхшы әзерләнгән грунт таләп итә торган үсемлекләргә яхшырак туры килә, ә вермикулит даими дымлылыкка мохтаҗ культуралар өчен яхшырак. Кайбер очракларда максатка ярашлы һава үткәргеч һәм дым тоту арасында оптималь баланс булдырып, әлеге материалларны катнаштырырга кирәк.

Рәүзәнә Хаматнурова, «Рәсәй авыл хуҗалыгы үзәге» Балтач районара бүлегенең әйдәүче агрономы