Бакчаны сукыр тычкан басты? Ничек котылырга?

Яз җитү белән бакчачылар өчен мәшәкатьле чор башлана. Әмма быел күпләр өчен ул гадәттәгедән дә иртәрәк башланды: бакча әле кибеп тә бетмәгән, түтәлләргә керергә дә авыр, ә сукыр тычканнар (крот) инде үз эшләрен башлап җибәргән — җир өстендә өемнәр калкып чыккан. Бу кечкенә җәнлекләр туфракны йомшартуга үз өлешен кертсә дә, үсемлек тамырларына зыян салып, уңышны киметә.

Сукыр тычканнардан котылу — җиңел эш түгел. Әмма тәҗрибәле бакчачылар берничә сыналган ысул тәкъдим итә.

Беренче чиратта, бу җәнлекләрнең тынычлык яратуын истә тотарга кирәк. Шуңа күрә тавыш һәм тибрәнү аларны куркыта. Бакчага гади генә җайланмалар куеп була: мәсәлән, таякка кидерелгән пластик шешәләр яки җилдә шалтыраучы металл кисәкләр. Җил искәндә барлыкка килгән тавыш сукыр тычканнарга ошамый, һәм алар башка урынга күченергә мәҗбүр була.

Икенче нәтиҗәле чара — кискен исләр. Сукыр тычканнар көчле исне яратмый. Аларның өннәренә керосин яки нашатырь сеңдерелгән чүпрәкләр куярга мөмкин. Шулай ук сарымсак, суган кабыгы да ярдәм итә. Бу табигый чаралар бакчага зыян китерми һәм куллануда гади.

Кайбер бакчачылар су куллануны да отышлы дип саный. Өннәргә су агызу вакытлыча гына булса да нәтиҗә бирә. Әмма бу ысулны башка чаралар белән бергә кулланганда гына файдасы зуррак.

Халык арасында киң таралган тагын бер ысул — банка куллану. Моның өчен пыяла банка яки тирән савытны сукыр тычкан йөргән сукмакка күмәләр. Өсте җир белән тигез булырга тиеш. Җәнлек йөргәндә шунда төшеп кала. Бу ысул гади булса да, кайчак шактый нәтиҗәле булып чыга.

Тагын бер кызыклы алым — төтен куллану. Кайбер бакчачылар өнгә бераз төтен җибәрә (мәсәлән, янган кәгазь яки печән ярдәмендә). Төтен сукыр тычканга уңайсызлык тудыра һәм ул башка урын эзли башлый. Әмма бу ысулны кулланганда сак булу мөһим.

Табигый саклану чаралары да бар. Әйтик, сарымсак яки бәрхет чәчәкләр утырту сукыр тычканнарны куркыта ала. Мондый үсемлекләр бакчаны матурлап кына калмый, ә корткычларга каршы да көрәшә.

Заманча технологияләрне дә онытырга ярамый. Бүгенге көндә ультратавышлы җайланмалар киң кулланыла. Алар кеше өчен куркынычсыз, ә менә җәнлекләргә уңайсыз шартлар тудыра, шуңа күрә сукыр тычканнар бакчаны калдыра.

Әгәр корткычлар саны артык күбәеп китсә, махсус капкыннар кулланырга туры килә. Әмма алар белән сак эш итү зарур.

Белгечләр бер киңәш бирә: бер генә ысул белән чикләнмәгез. Төрле чараларны берләштереп кулланганда гына бакчагызны саклап калып булачак. Шул чакта хезмәтегезнең нәтиҗәсе — мул уңыш — сезне сөендерер.